Ben jij degene die altijd “ja” zegt, ook als je “nee” voelt? Los jij liever een conflict op door het gladstrijken dan door je eigen mening te geven? Voel je je verantwoordelijk voor de sfeer in een ruimte, ook als daar helemaal geen reden voor is? Dan herken je misschien iets van fawning — een stressreactie die minder bekend is dan vechten, vluchten of bevriezen, maar minstens zo veel invloed kan hebben op je leven.
Wat is fawning precies
Fawning betekent dat je een bedreigende of onveilige situatie probeert te overleven door de ander tevreden te houden, in plaats van te vechten, weg te vluchten of te bevriezen. Je past je aan, cijfert je eigen gevoelens weg en doet wat nodig is om conflict te vermijden — vaak zonder dat je je daar bewust van bent. Traumatherapeut Pete Walker beschreef fawning als de vierde reactie naast de bekende drie: waar vechten, vluchten en bevriezen instinctieve reacties zijn op direct gevaar, is fawning een reactie die zich richt op het behagen van de bedreiging zelf, in de hoop zo veilig te blijven. Net als andere onverwerkte trauma-reacties kan fawning lang blijven bestaan, ook wanneer de oorspronkelijke onveilige situatie allang voorbij is.
Waar fawning vandaan komt
Fawning ontstaat meestal niet ineens, maar wordt aangeleerd — vaak al op jonge leeftijd. Als je opgroeide in een omgeving waarin boos worden, grenzen stellen of jezelf laten zien niet veilig voelde, dan leerde je lichaam een andere strategie: aanpassen. Misschien moest je vroeg al zorgen voor een ouder die het zelf moeilijk had, of groeide je op in een huis waar spanning, ruzie of onvoorspelbaarheid de norm was. In zo’n situatie is aanpassen vaak de slimste en veiligste keuze die een kind kan maken. Het probleem is dat dit patroon vaak blijft hangen, ook wanneer je allang niet meer in die onveilige situatie zit.
Hoe je fawning herkent bij jezelf
Fawning is lastig te herkennen, juist omdat het gedrag vaak positief wordt beloond. Mensen die altijd meedenken, helpen en conflicten vermijden, worden al snel gezien als lief, behulpzaam en makkelijk in de omgang. Een paar signalen die kunnen wijzen op fawning:
- Je zegt vaak “ja”, terwijl je eigenlijk “nee” voelt
- Je voelt je verantwoordelijk voor hoe anderen zich voelen
- Je vermijdt conflicten, ook als je het ergens niet mee eens bent
- Je merkt pas achteraf dat je jezelf weer hebt weggecijferd
- Je hebt moeite met grenzen stellen, ook al weet je rationeel dat het zou mogen
Herken je jezelf hierin? Dan is dat geen teken van zwakte, maar van een zenuwstelsel dat ooit precies deed wat nodig was om je veilig te houden.
Fawning en hooggevoeligheid
Bij hooggevoelige mensen zie ik fawning bijzonder vaak terug. Een gevoeliger zenuwstelsel reageert sterker op spanning, emoties en conflicten in de omgeving — waardoor de drang om de sfeer te bewaren en anderen tevreden te houden ook sterker aanwezig kan zijn. Voor hooggevoelige vrouwen die daarnaast ook nog eens zijn opgegroeid in een minder veilige omgeving, is fawning vaak een dubbel ingesleten patroon: het zenuwstelsel is al gevoeliger, én er is geleerd dat aanpassen de veiligste weg is.
Waarom fawning zo hardnekkig is
Fawning is, net als de andere stressreacties, een reactie van je autonome zenuwstelsel — niet iets wat je bewust kiest. Twee delen van je zenuwstelsel spelen hierbij een rol: het deel dat zorgt voor sociale verbinding en vriendelijkheid, en het deel dat zorgt voor een gedeeltelijke “afsluiting” — een lichte vorm van verdoving of afstand tot je eigen gevoel. Die combinatie maakt fawning een van de moeilijkst te doorbreken patronen: je lichaam blijft vriendelijk en behulpzaam naar buiten toe, terwijl je van binnen steeds verder van jezelf verwijderd raakt.
Wat helpt bij het doorbreken van fawning
Fawning verander je niet door simpelweg te besluiten “voortaan grenzen te stellen” — het patroon zit te diep verankerd in je zenuwstelsel om puur met je verstand op te lossen. Wat wel helpt:
- Herkenning zonder oordeel. De eerste stap is merken wanneer je aan het fawnen bent, zonder jezelf daarvoor te veroordelen. Dat schept al ruimte.
- Contact maken met je lichaam. Omdat fawning een lichamelijke, instinctieve reactie is, helpt het om te leren voelen waar in je lijf de neiging tot aanpassen ontstaat — vaak al vóórdat je het bewust doorhebt.
- Kleine, veilige oefenmomenten. Grenzen stellen leer je niet in één keer bij de grootste uitdaging, maar door het steeds opnieuw te oefenen in kleine, behapbare situaties.
- Nieuwe ervaringen van veiligheid. Fawning helen gebeurt het beste in relaties en contexten waarin je merkt dat je niet hoeft te pleasen om geaccepteerd te blijven — dat geldt ook voor de relatie met een therapeut.
In mijn praktijk werk ik hier onder andere met Voice Dialogue: we leren het deel van jou dat altijd aanpast en pleaset kennen als een deel — een deel dat ooit een belangrijke functie had — in plaats van als “wie jij bent”. Dat maakt het mogelijk om er milder naar te kijken, en tegelijk ruimte te maken voor de delen van jou die wél mogen aangeven wat zij nodig hebben.
Herken je fawning in jezelf, en wil je onderzoeken waar dit patroon vandaan komt en hoe je er stap voor stap los van kunt komen? Kom vrijblijvend kennismaken om te bekijken wat lichaamsgerichte psychosociale therapie voor je kan betekenen.
